Yemək hazırlamaq bir sıra təkrarlanan hərəkətlərdən ibarətdir: soyuducudan məhsulu götürmək, lavaboda yumaq, tezgahda doğramaq, sobaya qoymaq. Bu hərəkətlər gün ərzində onlarla dəfə təkrarlanır. Soyuducu, lavabo və soba bir-birindən çox uzaqdırsa, insan mətbəxdə lazımsız yol gedir; çox yaxındırsa, işləmək üçün tezgah qalmır. İş üçbucağı prinsipi bu iki ifrat arasında balans tapmaq üçün yaranıb.
Prinsipin mahiyyəti
Soyuducu, lavabo və soba üçbucağın üç təpəsi kimi təsəvvür edilir. Mətbəx planlaşdırmasında geniş yayılmış tövsiyələrə görə üçbucağın hər tərəfi təxminən 1,2 metrdən qısa, 2,7 metrdən uzun olmamalıdır, üç tərəfin cəmi isə təxminən 4–8 metr aralığında qalmalıdır. Bu rəqəmlər dəqiq qanun deyil, rahatlığın təxmini sərhədləridir.
İkinci şərt üçbucağın tərəflərini heç nəyin kəsməməsidir. Hündür dolab, adanın küncü və ya mətbəxdən keçən əsas yol üçbucağın içindən keçərsə, hər hərəkətdə maneə yaranır. Xüsusilə mətbəxin eyni zamanda dəhliz rolunu oynadığı mənzillərdə bu məsələ vacibdir.
Təpələr arasındakı tezgah
Üçbucağın tərəfləri boş məsafə deyil, iş sahəsidir. Ən vacib tezgah lavabo ilə soba arasındadır: burada məhsul doğranır, qablar hazırlanır. Bu hissə çox qısa olarsa, mətbəx nə qədər böyük olsa da işləmək narahat olur.
Soyuducunun yanında məhsulları qoymaq üçün kiçik sahə, sobanın yanında isə isti qabı qoymaq üçün yer olması məsləhətdir. Sobanın bir tərəfi birbaşa divara və ya hündür dolaba dayanarsa, qazanların sapları divara toxunur və tavaları qoymağa yer qalmır. Soba ilə pəncərə arasında da kifayət qədər məsafə saxlanılmalıdır ki, pərdə və ya pəncərə qanadı alova yaxın düşməsin.
Keçid eni və qapılar
Üçbucaq qısa olsa belə, dolablar arasındakı keçid dar olarsa, mətbəx rahat olmur. Qarşı-qarşıya duran iki tezgah cərgəsi arasında bir nəfərin rahat işləməsi, aşağı dolabın qapısını açıb önündə dayanması üçün yer qalmalıdır. Mətbəxdə tez-tez iki nəfər olursa və ya keçiddən ailənin digər üzvləri keçirsə, bu məsafə daha geniş planlaşdırılmalıdır.
Qapıların açılma istiqaməti də üçbucağın işinə təsir edir. Soyuducunun qapısı tezgaha tərəf açılmalıdır ki, məhsulu götürüb dərhal yanına qoymaq mümkün olsun. Qabyuyan və soba qapıları açıq vəziyyətdə keçidi tam bağlamamalı, künc modullarında isə qonşu qapılar və çekməcələr bir-birinə dəyməməlidir. Bu yoxlamanı planda qapıların açıq vəziyyətini çəkməklə etmək olar.
Planın formasına görə üçbucaq
Mətbəxin forması üçbucağın necə quracağını müəyyən edir:
- Düz, bir divarlı mətbəxdə əsl üçbucaq yoxdur, üç nöqtə bir xətt üzərindədir. Burada lavabonu mərkəzdə, soyuducu və sobanı kənarlarda yerləşdirmək yolu qısaldır.
- Künc mətbəxdə lavabo çox vaxt bir qanadda, soba digər qanadda yerləşir, soyuducu isə qanadlardan birinin ucunda dayanır. Bu forma üçbucaq üçün ən təbii həllərdən biridir.
- U formalı mətbəxdə hər divara bir təpə düşür və üçbucaq kompakt alınır, amma keçid eni kifayət qədər olmalıdır.
- Paralel mətbəxdə iki təpə bir tərəfdə, biri qarşı tərəfdə olur; keçid əsas yol kimi istifadə olunmamalıdır.
İki nəfər işləyəndə
İş üçbucağı prinsipi bir nəfərin işlədiyi mətbəx üçün düşünülüb. Evdə iki nəfər birlikdə yemək bişirirsə, müasir yanaşma üçbucaq əvəzinə zonalar üzərində qurulur: saxlama, hazırlıq, bişirmə, yuma və servis zonası. Məsələn, ikinci kiçik lavabo adada və ya ayrıca hazırlıq tezgahında olarsa, iki insan bir-birinin yolunu kəsmədən işləyə bilir.
Qabyuyan maşın lavabonun yanında, qab-qacaq çekməcələri isə qabyuyanın yaxınlığında olmalıdır ki, təmiz qabları boşaltmaq üçün mətbəxi dolaşmaq lazım gəlməsin. Zibil qutusu lavabo altında və ya hazırlıq zonasının yanında yerləşdirilir.
Planı yoxlamaq üçün siyahı
Layihəni təsdiqləməzdən əvvəl bu sualları verin:
- Soyuducu, lavabo və soba arasında hər məsafə həddindən artıq qısa və ya uzun deyilmi?
- Lavabo ilə soba arasında rahat doğrama sahəsi varmı?
- Sobanın hər iki tərəfində qab qoymaq üçün yer qalıbmı?
- Soyuducu qapısı açılanda keçidi və ya başqa dolabı bağlamırmı?
- Mətbəxdən keçən ailə üzvləri üçbucağın içindən keçmirmi?
- Qabyuyan açıq olanda lavaboya yaxınlaşmaq mümkündürmü?
Zaferoğlu Mebel mətbəx mebelini otağın ölçüsünə və kommunikasiyaların yerinə uyğun fərdi layihə əsasında hazırlayır. Soyuducu, lavabo və sobanın yerləşməsini layihə mərhələsində müzakirə etmək sonradan yaranacaq narahatlıqların qarşısını alır.
