Kitab mağazası və ya kitabxana üçün rəf layihələndirmək adi ev rəfindən fərqlənir. Burada rəflər açılışdan bağlanışa qədər tam dolu dayanır, kitablar gün ərzində onlarla dəfə çıxarılıb qaytarılır, alıcı isə rəfin yanından keçərkən bir neçə saniyədə diqqətini çəkən kitabı görməlidir. Konstruksiya yükə tab gətirməli, planlaşdırma isə insanı yormadan kitaba çatdırmalıdır.
Kitab niyə ağır yükdür
Bir kitab yüngül görünür, amma kağız sıx materialdır və tam dolu bir rəf metrində toplanan çəki əhəmiyyətlidir. Xüsusən albom, ensiklopediya və böyük formatlı nəşrlər rəfə ciddi yük verir. Yük uzun müddət dəyişmədən qaldığı üçün lövhə zamanla əyilir. Əyilmə bir gündə deyil, aylar ərzində yaranır və düzəltmək üçün rəfi boşaltmaq lazım gəlir.
Əyilmənin qarşısını almaq üçün üç əsas vasitə var: rəfin aşırımını, yəni iki dayaq arasındakı məsafəni qısaltmaq, lövhəni qalınlaşdırmaq və rəfin altına və ya ön kənarına möhkəmləndirici əlavə etmək. Uzun rəflərdə ortada şaquli arakəsmə və ya rəfin altından metal profil yükü bölür. Ön kənara yapışdırılmış daha qalın zolaq həm sərtlik verir, həm də rəfi vizual olaraq möhkəm göstərir.
Tənzimlənən hündürlük
Kitabların formatı çox müxtəlifdir: cib kitabları, adi romanlar, uşaq albomları, xəritə və atlaslar. Sabit hündürlükdə bərkidilmiş rəflərdə ya yer boşa gedir, ya da böyük kitablar yan üstə qoyulur. Ona görə kommersiya rəflərində rəflərin hündürlüyünün dəyişdirilə bilməsi vacibdir. Bunun üçün yan divarlarda dəliklər sırası və ya metal relslər istifadə olunur.
Tənzimlənən rəfdə dayaq elementlərinin keyfiyyəti önəmlidir. Kiçik plastik dayaqlar ağır kitab yükü altında əzilə, rəf isə sürüşə bilər. Metal dayaqlar və rəfin dayaq üzərində sürüşməsinin qarşısını alan bərkitmə yükü daha etibarlı daşıyır.
Rəfin dərinliyi də ölçülüb-biçilməlidir. Çox dərin rəfdə kitablar iki cərgə düzülür, arxadakılar görünmür və alıcı onları tapmır. Çox dayaz rəfdə isə böyük formatlı kitabların kənarı çıxır, keçən insanın çantası onlara ilişir. Adi kitablar üçün dayaz, albom və uşaq kitabları üçün daha dərin bölmələr planlaşdırmaq həm yerə qənaət edir, həm də kitabların səliqəli dayanmasını təmin edir. Kitabların yıxılmaması üçün rəflərdə dəyişdirilə bilən metal dayaqlar da nəzərdə tutulur.
Görünmə və əlçatanlıq
Alıcı ən çox göz səviyyəsindən bir az aşağı olan rəflərə baxır. Ən yuxarı və ən aşağı rəflər çox vaxt gözdən qaçır və satış baxımından zəif zonadır. Bunu yaxşılaşdırmağın bir neçə yolu var:
- Aşağı rəfi döşəmədən qaldırmaq və ya ön tərəfi bir qədər yuxarı maili etmək, beləcə kitabın üz qabığı yuxarıdan görünür.
- Aşağı hissədə kitabları üzü görünən vəziyyətdə nümayiş etdirmək üçün dərin, maili vitrin rəfi qurmaq.
- Ən yuxarı rəfi ehtiyat kitablar üçün istifadə etmək, satış rəfləri isə əlin rahat çatdığı zonada saxlamaq.
- Uşaq bölməsində rəfləri uşağın boyuna uyğun alçaq qurmaq və kitabları üzü görünən şəkildə düzmək.
Kitabxanada isə oxucunun kitabı tez tapması əsasdır. Rəflərin ön kənarında bölmə və mövzu yazıları üçün etiket profili nəzərdə tutmaq işi xeyli asanlaşdırır.
Təhlükəsizlik və keçid
Hündür kitab rəfi tam dolu olduqda belə, alıcı yuxarı rəfdən kitab çəkərkən və ya rəfə söykənərkən ağırlıq mərkəzi dəyişir. Divara söykənən bütün hündür rəflər divara bərkidilməlidir. Zalın ortasında dayanan ikitərəfli rəflər isə geniş əsasla, döşəməyə bərkitmə ilə və ya bir-birinə birləşdirilərək sabitləşdirilir.
Rəflər arasındakı keçid iki nəfərin bir-birinin yanından keçə biləcəyi, uşaq arabası və ya əlil arabası ilə hərəkətin mümkün olduğu genişlikdə planlaşdırılmalıdır. Aşağı rəfə baxmaq üçün əyilən və ya çömələn insan keçidin bir hissəsini tutur, bunu da hesaba qatmaq lazımdır.
Səthin davamlılığı və işıq
Kitab rəfə sürüşdürülərək qoyulur və götürülür. Bu, rəfin ön kənarını və üst səthini daim sürtür. Kənar lenti möhkəm və aşınmaya davamlı olmalı, səth isə cızıqlara dözümlü laminatdan seçilməlidir. Rəflərin içində və ya üstündə yerləşən işıq kitabların üz qabıqlarını və rəf etiketlərini oxunaqlı edir; aşağı rəflərin kölgədə qalmaması üçün işıq istiqaməti əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır.
Kitab mağazası üçün rəfləri Zaferoğlu Mebel-ə sifariş edəndə zalın planı və satılacaq kitabların formatı bəlli olarsa, rəflərin aşırımı, qalınlığı və bölmə hündürlükləri bu yükə görə hesablanır.
