Divan mağazada və ya sərgidə parçası, rəngi və yumşaqlığı ilə seçilir. Karkas isə üzlüyün altında gizlidir və alıcı onu demək olar ki, görmür. Halbuki bir neçə il sonra divanın cırıldaması, qolunun laxlaması və ya oturacağın bir tərəfə çökməsi əksər hallarda məhz karkasdan başlayır. Parçanı dəyişmək mümkündür, karkası dəyişmək isə faktiki olaraq yeni divan deməkdir.
Karkasın vəzifəsi
Karkas divanın skeletidir: oturacaq, söykənəcək və qolları bir-birinə bağlayır, bütün yükü ayaqlara ötürür. Oturan insanın çəkisi statik deyil: divana qəfil oturmaq, uşaqların üstündə tullanması, qoldan söykənərək qalxmaq karkasın birləşmələrinə dinamik yük verir. Buna görə karkas yalnız materialın möhkəmliyi ilə deyil, birləşmələrin keyfiyyəti ilə də qiymətləndirilir.
Bərk ağac
Quru və düzgün emal edilmiş bərk ağac — məsələn, fıstıq, palıd, qayın və ya şam — karkas üçün ənənəvi və etibarlı materialdır. Sərt növlər vinti və mismarı yaxşı tutur, yük altında çatlamağa davamlıdır. Şam kimi yumşaq növlər daha yüngüldür və düzgün qalınlıqda istifadə olunduqda da yaxşı işləyir.
Əsas şərt ağacın qurudulmasıdır. Nəmli ağacdan yığılmış karkas quruduqca ölçüsünü dəyişir, birləşmələr boşalır və divan bir müddət sonra cırıldamağa başlayır. Ağacda böyük düyünlər və çatlar da yük daşıyan hissələrdə zəif nöqtədir.
Kontrplak
Çoxqatlı kontrplak müasir divanların çoxunda əsas karkas materialıdır. Təbəqələrin çarpaz yerləşməsi ona bütün istiqamətlərdə bərabər möhkəmlik verir və o, bərk ağac kimi nəm dəyişdikcə əyilmir. Kontrplakdan əyri formaları kəsmək asandır, bu da dizayn baxımından sərbəstlik yaradır.
Keyfiyyət təbəqələrin sayından, qalınlığından və yapışqandan asılıdır. Nazik və az qatlı kontrplak yük daşıyan hissələrdə kifayət etmir. Ən yaxşı nəticə çox vaxt kombinasiyadan alınır: yük daşıyan bruslar bərk ağacdan, forma verən panellər kontrplakdan.
Yonqar lövhə və MDF ucuz divanlarda karkas elementi kimi istifadə oluna bilər. Onlar forma yaratmaq üçün uyğundur, amma vinti təkrar yükdə daha pis tutur və zərbə yükündə sına bilər. Bu materiallar yük daşımayan hissələrdə — məsələn, qolun dekorativ divarında və ya bazanın örtüyündə — problem yaratmır. Əsas yük birləşmələri isə onların üzərinə düşməməlidir.
Karkasın materialı qədər onun necə yığıldığı da önəmlidir. Yük daşıyan künclərdə yalnız mismar və ştapel kifayət etmir: yapışqanlı şip birləşmələri və əlavə künc blokları birləşmənin illər boyu sərt qalmasını təmin edir. Arxa söykənəcəyin oturacaqla birləşdiyi xətt ən çox yüklənən yerdir, çünki insan arxaya söykənəndə bütün təzyiq bu nöqtəyə düşür. Keyfiyyətli karkasda bu hissə əlavə brusla və ya ikiqat kontrplakla möhkəmləndirilir.
Metal karkas
Polad profil karkas xüsusilə açılan mexanizmli divanlarda, modul divanlarda və nazik ayaqlı minimalist modellərdə istifadə olunur. Metal əyilmir, nəmdən təsirlənmir və nazik kəsiklə böyük yük daşıyır. Açılıb-yığılan divanlarda mexanizmin özü onsuz da metaldır, karkasın metal olması bütöv sistemi daha sərt edir.
Metal karkasın zəif yeri qaynaq və bolt birləşmələridir. Boltlar zamanla boşala bilər, ona görə onların ilkin sıxılması və lazım gələrsə, sonradan yoxlanması vacibdir. Metalın ağac və ya kontrplak ilə təmasda olduğu yerlərdə sürtünmə səsi yaranmaması üçün arakəsmə qoyulur.
Oturacaq əsası: kəmər, lamel və ya zolaq
Karkasın içində oturacaq üçün əsas olur. Elastik kəmərlər yüngül və rahatdır, düzgün gərginliklə və sıx addımla qoyulduqda uzun müddət işləyir. Əyilmiş ağac lamellər daha sərt dəstək verir. Spiral ilgəklər (zmeyka) və ya müstəqil pruj blokları isə daha çox dəstək və davamlılıq üçün seçilir. Kəmərlər seyrək və ya zəif gərilibsə, bir neçə ildən sonra oturacaq çökür, hətta karkas möhkəm olsa belə.
Keyfiyyəti necə yoxlamaq
- Divanın bir ön ayağını döşəmədən bir neçə santimetr qaldırın: o biri ön ayaq da tezliklə qalxmalıdır. Karkas əyilirsə, sərtlik zəifdir.
- Qoldan tutub yüngülcə yan tərəfə yırğalayın: laxlama və cırıltı olmamalıdır.
- Birləşmələrin necə edildiyini soruşun: yapışqan, şip, vint, künc möhkəmləndiriciləri.
- Divanın altında örtük varsa, bir küncündən karkasın materialına baxmaq mümkündür.
- Açılan divanda mexanizmi bir neçə dəfə açıb-yığın, hərəkət bərabər olmalıdır.
Zaferoğlu Mebel yumşaq mebeli sifarişlə hazırlayır. Divanın karkas materialı, oturacaq əsası və sərtliyi onun necə istifadə olunacağına — gündəlik ailə divanı, yoxsa qonaqlar üçün — görə birlikdə müəyyən edilə bilər.
