Çarpayı alarkən diqqətin çoxu döşəyə və başlığa yönəlir. Karkas və onun içindəki əsas isə çox vaxt görünməz qalır, halbuki döşəyin necə işlədiyini, çarpayının illər sonra cırıldayıb-cırıldamadığını və nə qədər yük daşıya bildiyini məhz onlar müəyyən edir. Yaxşı döşək zəif əsasın üzərində əyilir, vaxtından əvvəl deformasiyaya uğrayır və istehsalçının zəmanət şərtlərinə cavab verməyə bilər. Bu səbəbdən karkas və lamel əsası ayrıca yoxlanmağa layiqdir.
Karkas: material və birləşmələr
Çarpayı karkası adətən dörd yan hissədən, yəni başlıq, ayaq tərəfi və iki uzun yan paneldən ibarətdir. Bu hissələr laminatlanmış lövhədən, MDF-dən, massiv ağacdan və ya metaldan hazırlana bilər. Materialın özündən çox, hissələrin bir-birinə necə birləşdirildiyi vacibdir.
Karkasın zəif yeri künc birləşmələridir. Hər gün çarpayıya oturub-qalxma, üzərində dönmə bu birləşmələrə yan istiqamətdə yük verir. Keyfiyyətli çarpayıda künclər metal bağlayıcılar, möhkəm bolt birləşmələri və ya xüsusi çarpayı bərkidiciləri ilə yığılır. Adi mebel vintləri ilə yalnız lövhənin kəsiyinə bərkidilmiş künclər zamanla boşalır və yırğalanma başlayır.
Uzun yan panellərin içində lamel əsasın dayandığı dayaq profili olur. Bu profil metal və ya ağac tir şəklində paneli boyunca bərkidilir. Onun möhkəm bərkidilməsi bütün yükü daşıyır, ona görə sifariş zamanı bu hissənin necə hazırlandığını soruşmaq yerindədir.
Lamel əsas necə işləyir
Lamel əsas çərçivə və onun üzərinə eninə düzülmüş əyri ağac zolaqlardan ibarətdir. Lamellər adətən preslənmiş, yüngül qövs formalı ağac təbəqələrindən hazırlanır və yük altında elastik şəkildə əyilir. Bu elastiklik döşəyin işini tamamlayır: bədənin ağır hissələri altında əsas bir qədər enir, yüngül hissələri altında isə dəstək saxlanılır.
Lamellər çərçivəyə plastik və ya kauçuk tutucularla bərkidilir. Bu tutucular lamelin hərəkətinə imkan verir və səs-küyü azaldır. Bəzi əsaslarda çiyin və bel zonasında lamellərin sərtliyi tənzimlənir; bunun üçün lamellərin üzərindəki sürüşən tənzimləyicilərdən istifadə olunur.
Lamel sayı və aralıq
Lamellər arasındakı məsafə çox böyük olarsa, döşək aralarda çökür, xüsusilə yumşaq və ya nazik döşəklərdə. Ona görə döşək istehsalçıları çox vaxt əsasın lamelləri arasındakı maksimum aralığı göstərir. Döşək alarkən bu tələbi öyrənib çarpayının əsası ilə müqayisə etmək lazımdır.
Lamellərin eni və qalınlığı da yük götürmə qabiliyyətinə təsir edir. Enli, sıx düzülmüş lamellər daha bərabər dəstək verir. Çox nazik, düz lövhə zolaqları isə elastiklik yaratmır və tez əyilə və ya sına bilər.
İkinəfərlik çarpayıda mərkəzi dayaq
Geniş çarpayılarda lamellərin uzunluğu artır və ortada əyilmə riski yaranır. Bunun qarşısını almaq üçün ikinəfərlik çarpayılarda mərkəzdən uzununa tir və onun altında döşəməyə dayanan ayaqlar qoyulur. Bəzi konstruksiyalarda iki ayrı lamel əsas yan-yana yerləşdirilir və hər birinin öz çərçivəsi olur; bu, iki nəfərin fərqli sərtlik tənzimləməsinə də imkan verir.
Mərkəzi dayağın ayaqları döşəməyə tam toxunmalıdır. Əyri döşəmədə ayaqlardan biri havada qalırsa, dayaq işləmir və əsas ortada əyilir. Tənzimlənən ayaqlar bu problemi həll edir.
Havalandırma və çarpayı altı
İnsan gecə ərzində müəyyən qədər nəm ifraz edir və bu nəm döşəkdən aşağıya keçir. Lamel əsasın aralıqları havanın dövranına imkan verir və döşəyin quru qalmasına kömək edir. Bütöv lövhə əsas bu dövranı kəsir və rütubətli iqlimdə döşəyin alt tərəfində kif riskini artırır.
Çarpayı altında qutu və ya qaldırıcı mexanizmli saxlama bölməsi varsa, havalandırma daha da vacib olur. Belə çarpayılarda döşəyi vaxtaşırı qaldırıb havalandırmaq və saxlama bölməsini tam doldurmamaq məsləhətdir.
Cırıltının səbəbləri və yoxlama siyahısı
Çarpayının cırıldaması çox vaxt kiçik səbəblərdən yaranır: boşalmış bolt, lamel tutucusunun köhnəlməsi, iki ağac hissəsinin bir-birinə sürtünməsi, mərkəzi ayağın döşəməyə tam dəyməməsi. Səsin mənbəyini tapmaq üçün çarpayını hissə-hissə basaraq yoxlamaq olar.
Yeni çarpayı seçərkən bunlara baxın:
- Künc birləşmələri metal bağlayıcı və ya bolt ilə yığılıb.
- Lamel dayaq profili yan panel boyunca möhkəm bərkidilib.
- Lamellər elastik, əyri formalıdır və tutucularla bərkidilib.
- Lamellər arasındakı aralıq döşəyin tələbinə uyğundur.
- İkinəfərlik çarpayıda mərkəzi tir və döşəməyə dayanan ayaqlar var.
- Döşəyin altında havalandırma üçün boşluq qalır.
Zaferoğlu Mebel-ə çarpayı sifariş edəndə karkasın quruluşu, lamel əsasın növü və alınacaq döşəyin ölçüsü bir yerdə götür-qoy edilir ki, üçü də bir-birinə uyğun gəlsin.
